آفرزیس / پلاسمافرز چیست؟  

چیه؟

خون از چهار جزء تشکیل شده است: گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید، پلاکت‌ها و پلاسما. پلاسما آب بین سلول‌های خونی است. آفرزیس فرآیندی است که در آن یک یا چند جزء خون از خون جدا می‌شوند، در حالی که اجزای باقی مانده به بیمار بازگردانده می‌شوند.

اشکال مختلفی از آفرزیس امکان‌پذیر است، از جمله:

• پلاسمافرزیس؛ جایگزینی یا خالص‌سازی پلاسما. از جمله برای درمان کلسترول بالا و بیماری‌های خودایمنی استفاده می‌شود.^1,2,3
• لوکوفرزیس؛ برداشتن گلبول‌های سفید خون. برای درمان سرطان خون استفاده می‌شود.⁴
• همافرزیس؛ برداشتن و جایگزینی گلبول‌های قرمز خون در مواردی مانند کم‌خونی داسی‌شکل.⁴

اشکال مختلف پلاسمافرز

وقتی به دوران پس از کووید فکر می‌کنیم، اغلب در مورد پلاسمافرز صحبت می‌کنیم. پلاسمافرز یک روش درمانی است که در آن خون به طور موقت در خارج از بدن به سلول‌های خونی و پلاسما تقسیم می‌شود. با استفاده از یک دستگاه خاص، مواد می‌توانند به صورت انتخابی از پلاسما جدا شوند. سپس پلاسمای تصفیه شده به همراه سلول‌های خونی به بدن بازگردانده می‌شود. گاهی اوقات جایگزینی مانند پلاسمای اهدایی یا پلاسمای مصنوعی انتخاب می‌شود. پلاسمافرز توسط کلینیک‌های خصوصی نیز ارائه می‌شود، گاهی اوقات تحت نام‌های دیگری مانند بیوفرز یا INUSpheresis.

اشکال مختلف پلاسمافرز امکان‌پذیر است. به عنوان مثال، پلاسمافرز خاص می‌تواند فقط آنتی‌بادی‌های (خاص) را که به عنوان جذب ایمنی نیز شناخته می‌شوند، حذف کند. تکنیک‌های طیف گسترده‌تر همچنین می‌توانند مواد دیگری مانند پروتئین‌ها، لیپوپروتئین‌ها و مواد مضر را حذف کنند. مواد دقیق حذف شده به تکنیک آفرزیس انتخاب شده بستگی دارد.

در مورد تأثیر آن بر دوران پس از کووید چه می‌دانیم؟

فرضیه‌های متعددی در مورد علائم مداوم پس از کووید (خستگی، گیجی، تنگی نفس و غیره) وجود دارد که علل احتمالی متعددی دارند. مانند:

1. آنتی‌بادی‌های خودایمنی که به بدن حمله می‌کنند؛
2. وجود زیاد مواد التهابی؛
3. تشکیل میکرولخته‌ها در خون.

از لحاظ تئوری، پلاسمافرز می‌تواند درمانی برای از بین بردن این عوامل باشد. بنابراین، در حال حاضر در حال بررسی است. ^5,6,7,8.

برای تحقیق*

چندین مطالعه (کوچک) در ME/CFS نتیجه امیدوارکننده‌ای را در کاهش آنتی‌بادی‌های خودایمنی پس از پلاسمافرز نشان می‌دهند که تأثیر مثبتی بر سلامت روان دارد.⁹ و بهبود علائم بالینی مانند خستگی ¹⁰.

در بیماران پس از کووید، پس از دو دوره آفرزیس LDL/فیبرینوژن برون‌پیکری ناشی از هپارین (HELP) بهبود بالینی مشاهده شد.¹²آفرزیس HELP تکنیکی است که ذرات ویروسی، فیبرینوژن، سیتوکین‌ها و ریزلخته‌ها را از جمله موارد دیگر حذف می‌کند. این تکنیک می‌تواند جریان خون و اکسیژن‌رسانی به اندام‌ها را بهبود بخشد.¹¹.

سایر مطالعات پلاسمافرزیس که در آنها اتوآنتی‌بادی‌ها، سیتوکین‌ها، سموم و کمپلکس‌های ایمنی از پلاسما در بیماران مبتلا به کووید-۱۹ که مدت طولانی (بیش از ۲ سال) و به شدت ناتوان بودند، استخراج شدند، هیچ بهبودی در خستگی، کیفیت زندگی، شکایات عصبی-شناختی و سایر علائم گزارش شده نشان ندادند.^{13، 14}

به طور خلاصه

مطالعات متعدد نشان می‌دهد که پلاسمافرز یک درمان ایمن است. هیچ عارضه جانبی جدی وجود ندارد، فقط ناراحتی موضعی در محل تزریق و شکایات گوارشی وجود دارد. با این حال، مطالعات مختلف نشان می‌دهد که برخی از شرکت‌کنندگان به دلیل افزایش خستگی، درمان را زودتر از موعد قطع می‌کنند.

تفاوت در تأثیر و عدم تأثیر ممکن است به دلیل انتخاب شرکت‌کنندگان باشد. غلظت نشانگرهای التهابی بین بیماران در ابتدای روند بیماری و بیش از دو سال پس از کووید می‌تواند متفاوت باشد.¹³علاوه بر این، برخی تفاوت‌ها، اما نه چندان معنادار، بین زیرگروه‌های بیمارانی که شرکت کردند، وجود داشت. بنابراین، تحقیقات بیشتری برای تعیین اینکه کدام زیرگروه از بیماران پس از کووید از درمان پلاسمافرز سود می‌برند، مورد نیاز است.

*متاسفانه، هیچ منبعی در مورد اینکه این مداخله چه تاثیری بر شکایات پس از واکسیناسیون کووید-۱۹ و QVS خواهد داشت، در دسترس نیست.

 

منابع

1. https://www.c-support.nu/duitse-behandelingen-bc-007-en-help-aferese/?mark=aferese
2. سی. بودکر و همکاران. 2021. جذب ایمنی و تبادل پلاسما - گزینه‌های درمانی کارآمد برای بیماری‌های خودایمنی عصبی. مجله کلین آفیر
3. استومول و همکاران. ۲۰۱۷. جذب ایمنی در بیماری‌های خودایمنی مؤثر بر کلیه. سمینارهای نفرولوژی.
4. تیم جمع‌آوری ویژه سنکوئین | سنکوئین
5. استین‌بلوک و همکاران. ۲۰۲۲. پساکرونا و آفارزیس - جایگاه ما کجاست؟ Horm Metab Res.
6. ای. دیویس و همکاران. 2023. کووید طولانی مدت: یافته‌ها، سازوکارها و توصیه‌های اصلی. طبیعت
7. فاکس و همکاران. 2023. پلاسمافرز برای حذف ذرات فیبرین آمیلوئید (اوژن) برای درمان شرایط پس از کووید-19.
8. اچ. پرزلر و همکاران. 2024. IA-PACS-CFS: یک کارآزمایی اکتشافی دوسوکور، تصادفی، کنترل‌شده با دارونما از جذب ایمنی در بیماران مبتلا به سندرم خستگی مزمن (CFS) از جمله بیماران مبتلا به سندرم خستگی مزمن پس از حاد کووید-19 (PACS-CFS). کارآزمایی‌ها.
9. اوش-رژنی و همکاران. 2025. تأثیر پلاسمافرز درمانی و ایمونوگلوبولین‌های داخل وریدی بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به آنسفالومیلیت میالژیک/سندرم خستگی مزمن با آنتی‌بادی‌های گیرنده بتا-آدرنرژیک و M3-موسکارینی بالا - یک مطالعه آزمایشی. مجله پزشکی بالینی
10. مارکوس توله و همکاران. ۲۰۲۰. آنسفالومیلیت میالژیک/سندرم خستگی مزمن: اثربخشی جذب ایمنی مکرر. مجله پزشکی بالینی
11. آر. جاگر و همکاران. 2022. پتانسیل آفرزیس LDL/فیبرینوژن ناشی از هپارین (HELP) برای بیماران مبتلا به کووید-19 حاد یا مزمن شدید. Front Cardiovasc Med.
12. ام. آخلیتنر و همکاران. 2023. بهبود بالینی Long-COVID با کاهش اتوآنتی‌بادی‌ها، لیپیدها و التهاب پس از آفرزیس درمانی مرتبط است. مول سای
13. ای. استاین و همکاران. 2025. اثربخشی جذب ایمنی مکرر در بیماران مبتلا به آنسفالومیلیت میالژیک/سندرم خستگی مزمن پس از کووید و افزایش اتوآنتی‌بادی‌های گیرنده بتا2-آدرنرژیک: یک مطالعه کوهورت آینده‌نگر. لنست.
14. S. España-Cueto و همکاران. 2025. درمان با تعویض پلاسما برای شرایط پس از کووید-19: یک کارآزمایی تصادفی فاز II، دوسوکور، کنترل‌شده با دارونما. Nat Commun.